Naar de inhoud
Voorverkoop werkboeken eindexamen 2027

Syllabus 2027: de wijzigingen per vak

De syllabus beschrijft precies wat er op het centraal examen kan komen. Voor 2027 is die bij een aantal vakken aangepast. Hieronder staan per vak en niveau de belangrijkste punten. Die zijn vooral van belang als je met oude examens oefent.

Tip

Oefen je met examens van vóór 2027, controleer dan of het onderwerp nog in de syllabus 2027 staat. De syllabi staan op examenblad.nl; wijzigingen ten opzichte van vorig jaar zijn daar geel gemarkeerd.

Wiskunde

Wiskunde vmbo gt

  • Statistiek (WI/K/7) hoort bij het schoolexamen, niet bij het centraal examen.
  • Het CE vraagt veel werken met formules (WI/K/4.4 tot en met 4.6): terugrekenen, gelijkwaardige formules, een uitdrukking invullen en som- en verschilverbanden.
  • Nieuw in de toelichting: hoogtelijnenkaarten, hellingshoek en koershoek, kijklijnen en schaduwen, en aangeven welke waarden zinvol zijn.
  • Voor 2027 geldt nog dit examenprogramma; vanaf het examen 2029 komt er een nieuw programma.

Wiskunde A havo

  • Telproblemen (B3), het domein D Verandering en statistiek met ICT (E5) zijn op havo schoolexamenstof.
  • Subdomein C1 Tabellen is uitgebreid: tabellen opstellen uit andere tabellen, grafieken of tekst, en tabellen vergelijken.
  • C2 vraagt ook een globale schets zonder ICT, gebieden tussen grafieken en een maximum of minimum van een formule.
  • In domein E: data omrekenen met de gevolgen voor centrum en spreiding (E2.5) en steekproefomvang met een gegeven berekeningswijze (E3.3).

Wiskunde B havo

  • Examenstof is ook: de somfunctie, x uitdrukken in y bij een samengestelde functie, schaalvergroting en het aantal gemeenschappelijke punten van lijn en cirkel.
  • Differentiëren is beperkt tot machtsfuncties, de som- en verschilregel en de kettingregel met een lineaire binnenfunctie; product- en quotiëntregel horen er niet bij.
  • Goniometrie gaat alleen over sin en cos, met vergelijkingen van het type f(x) = c op een interval.
  • Integreren, limieten, vectoren en goniometrische ongelijkheden horen niet bij havo; ongelijkheden met een samengestelde functie wel.

Wiskunde A vwo

  • Bij transformaties gebruikt de syllabus de termen verschuiven en herschalen, in plaats van translatie en vermenigvuldigen ten opzichte van een as.
  • De afgeleide van sin(x) hoort niet bij de examenstof; de sinusfunctie zelf wel.
  • Subdomein C2 vraagt ook functies combineren (som, verschil, product, quotiënt, samenstelling), lineair interpoleren en kwalitatief redeneren met meer variabelen.

Wiskunde B vwo

  • Subdomein E1 (meetkundige vaardigheden) hoort bij het CE én verplicht bij het SE; de keuzeonderwerpen (F) alleen bij het SE.
  • Examenstof is ook: goniometrische ongelijkheden, ongelijkheden met een samengestelde functie, de integraalfunctie, raaklijnen vanuit een punt buiten de cirkel en het verband tussen transformatie en substitutie.
  • Zwaartepunten staan in de syllabus: het eindpunt van de plaatsvector die het gewogen gemiddelde is van de plaatsvectoren.
  • Toenamediagrammen staan niet in de syllabus wiskunde B vwo.

Natuurkunde

Natuurkunde havo

  • Havo heeft materialen (D), zonnestelsel en heelal (E1) en gebruik van elektriciteit (G1), maar niet velden, quantumwereld en straling en materie.
  • Halveringstijd en -dikte alleen met een geheel aantal halveringen; alleen β⁻-verval; MRI en PET horen niet bij havo.
  • Spanning en rek (elasticiteitsmodulus) en gravitatie-energie staan niet in de syllabus.

Natuurkunde vwo

  • Quantumwereld (F1) is volledig vernieuwd: enkelspleet en tralie, fotonen één voor één, welke-weg-informatie, Pauli en spin, bandenmodel, zonnecel, LDR en NTC.
  • Het foto-elektrisch effect en de algemene onbepaaldheidsrelatie Δx·Δp staan niet meer in de syllabus.
  • Domein H (natuurwetten en modellen) vraagt overzicht over alle CE-stof: universaliteit, orde van grootte, behoudswetten, de kwadratenwet en modellen met hun grenzen.
  • Kernfusie en de beeldvormingstechnieken hoeven niet wendbaar te worden toegepast.

Scheikunde

NaSk 2 vmbo gt

  • Voor het CE tellen K/3, K/5, K/7, K/10, K/11, V/1, V/2 en V/4; de wijzigingen ten opzichte van 2026 zijn geel gemarkeerd in de syllabus.
  • Het verband tussen pH en concentratie is kwalitatief: meer H⁺ geeft een lagere pH.
  • Fenolftaleïne wordt volgens de syllabus paars in een basische oplossing.

Scheikunde havo

  • De syllabus is ingedeeld in sferen (Materie, Reacties, Rekenen & Analyse, Technologie & Duurzaamheid, Chemie van het leven) in plaats van domeinen.
  • De sfeer Materie vraagt veel over materialen (M4-M7), zoals geleiding, corrosie en materiaalkeuze; R4 vraagt ook verwerking zoals spuitgieten en extruderen.
  • Nieuw of explicieter: covalentie, structuurisomerie, kraken, kwaliteit van energie, ADI, LD-50, GHS, smog, eutrofiëring, brandstofcel en de levenscyclus.
  • Geen havo-stof: evenwichten, pH van zwakke zuren, dipool-dipoolbinding, lewisstructuren, secundaire en tertiaire eiwitstructuur en rekenen met gasvolume.

Scheikunde vwo

  • De syllabus is ingedeeld in sferen (Materie, Reacties, Rekenen & Analyse, Technologie & Duurzaamheid, Leven) in plaats van domeinen.
  • De sfeer Materie vraagt veel over materialen (M4-M6): geleiding, vervormbaarheid, corrosie, uv-gevoeligheid, waterbindend vermogen en afbreekbaarheid.
  • Nieuw of explicieter: mesomerie, VSEPR, 1,2- en 1,4-additie, omestering, Ks en Kv, kwantitatieve chromatografie, membraantransport en de levenscyclus.

Biologie

Biologie vmbo gt

  • Het CE (GT) toetst BI/K/3, 4, 6, 9, 11, 12 en 13 en BI/V/1, 2 en 4; bescherming en antistoffen (V/1) zijn voor GT examenstof.
  • Schimmels en bacteriën, mens en omgeving, houding en beweging en bescherming (BI/K/5, 7, 8 en 10) horen bij het schoolexamen.
  • Voor GT vraagt de syllabus extra details, zoals zetmeel- en kleurstofkorrels, halvemaanvormige kleppen, buis van Eustachius, accommoderen, drempelwaarde, tweelingen en overwinteren.

Biologie havo

  • Eiwitsynthese (B1), waarneming (B7) en voortplanting (E3) horen bij het schoolexamen, net als onder meer DNA-replicatie, beweging, gedrag en biodiversiteit.
  • De genetische code (codon, start- en stopcodon) hoort wel bij het centraal examen.
  • De deelconcepten in de syllabus bepalen het niveau, zoals vitale capaciteit, glomerulus, slagvolume, lymfe, mestcel, multipele allelen, genenpool, exoten en biobrandstof.

Biologie vwo

  • De syllabus biologie vwo 2027 is inhoudelijk gelijk aan die van 2026; het examen vraagt details zoals dissociatiecurven, de niereenheid, het lac-operon en populatiegenetica.

Aardrijkskunde

Aardrijkskunde vmbo gt

  • Het CE gaat over drie thema's (weer en klimaat, water, bevolking en ruimte), elk met een Nederlands, een Europees en een buiten-Europees gebied.
  • Vaardigheden worden getoetst in samenhang met de thema's: de vijf soorten vragen en de werkwijzen (dimensies, in- en uitzoomen) zijn examenstof.
  • Nieuwe of aangescherpte begrippen: weerbericht schrijven met een schrijfkader, waterbalans, neerslagintensiteit, herinrichting, braindrain, hutong, megastad en gated communities.

Aardrijkskunde havo

  • De havo-syllabus vraagt een centrumgebied naast een (semi-)perifeer gebied, en een volledig domein Brazilië met hulpbronnen, ecologische draagkracht, biobrandstoffen en waterkracht.
  • Bij Wereld (B2) zijn exploitatie- en vestigingskolonie, de-industrialisatie, culturele diffusie, politieke migratie, afwenteling en culturele identiteit expliciet genoemd.
  • Bij Rijn en Maas horen de Tweede Deltacommissie, verhoging van het IJsselmeerpeil, dijkringen en risicobenadering; stadsvernieuwing is uit de syllabus geschrapt.
  • Op het centraal examen gebruik je geen atlas: de kaarten staan in een apart kaartenkatern.

Aardrijkskunde vwo

  • Wereld (B1) vraagt drie periodes van mondialisering met hegemoniale staten en geopolitiek, en tijdruimtecompressie met absolute en relatieve ligging en afstandsverval.
  • Examenstof zijn de wereldsteden New York, Washington en Los Angeles, met hun ruimtelijke geleding (CBD, edge city) en sociale polarisatie.
  • Leefomgeving (E1) vraagt veel beleidsbegrippen, zoals Deltaprogramma, Basiskustlijn, watertoets en Omgevingswet; stadsvernieuwing is voor 2027 geschrapt.
  • Bij Zuid-Amerika zijn onder meer vlakke subductie, voorlandbekken, hoogtezones, cliëntelisme, informal city, importsubstitutie en exportvalorisatie expliciet genoemd.

Geschiedenis

Geschiedenis vmbo gt

  • De syllabus GT 2027 is inhoudelijk gelijk aan die van 2026: het CE toetst staatsinrichting, het historisch overzicht vanaf 1900 (met 1848-1914) en vaardigheden.

Geschiedenis havo

  • Drie historische contexten: Het Britse Rijk 1585-1900, Duitsland in Europa 1918-1991 en Nederland 1948-2008, elk met leidende vragen en een beschrijvende tekst.
  • Het centraal examen havo toetst alleen tijdvak 5 tot en met 10; prehistorie, oudheid en middeleeuwen horen bij het schoolexamen.
  • Bij historisch denken vraagt havo het formuleren van vraagstellingen, niet van hypothesen.
  • De wijzigingen voor 2027 zijn kleine tekstcorrecties in de context Nederland 1948-2008.

Geschiedenis vwo

  • Vier historische contexten: Steden en burgers in de Lage Landen, Verlichting, China 1842-2001 en Duitsland in Europa 1918-1991, elk met drie leidende vragen.
  • In de context China zijn zes kenmerkende aspecten (KA 31, 34, 36, 37, 38 en 44) aan een ander tijdvak gekoppeld.
  • De wijzigingen voor 2027 zijn kleine tekstcorrecties, geen nieuwe stof.

Economie

Economie vmbo gt

  • Het CE (GT) toetst EC/K/3 tot en met 7 en de verrijkingsstof EC/V/1, met onder meer staatsschuld, inkomensverschillen, inflatie, marktvormen en de sociale markteconomie.
  • Examenstof is ook consumeren (behoeften, marketing, jonge kopers), geld en budget (leenvormen, reserveren, kilometerprijs) en arbeid en werkloosheid.
  • Berekeningen met het schijventarief horen niet bij de examenstof.

Economie havo

  • Het CE toetst de domeinen D tot en met I met de vaardigheden uit A; de domeinen B, C, J en K horen bij het schoolexamen.
  • De syllabus vraagt onder meer arbeidsmarkt en werkloosheid, prijsdiscriminatie en duopolie, speltheorie na het gevangenendilemma en welvaartsmaatstaven als HDI en groen bbp.
  • Wisselkoersen, de Gini-coëfficiënt, het boxenstelsel en de conjunctuurklok horen niet bij de havo-syllabus; beleggen en het principaal-agentprobleem zijn vwo-stof.
  • Een deel van de marktstof wordt alleen in woorden en grafieken getoetst: rekenen met afgeleiden (MO = TO') en kruislingse elasticiteit hoort er niet bij.

Economie vwo

  • Het IS-MB-GA-model (I4) is examenstof: keynesiaans kruis, multiplier, IS-, MB- en GA-curve, output gap en de economische scholen.
  • Het model met geaggregeerde vraag en aanbod tegen het prijspeil staat sinds de herziening van domein H en I niet meer in de syllabus.
  • Domein H en I vragen ook arbeidsmarkt en werkloosheid, productiefunctie en instituties, geldschepping, bankrun, depositogarantie, het trilemma en de EMU.
  • Bij speltheorie horen zelfbinding, sociale normen, reputatie, geloofwaardige dreiging en binding tegenover flexibiliteit bij de examenstof.

Bedrijfseconomie

Bedrijfseconomie havo

  • Geschrapt of naar het schoolexamen: causation en effectuation (B2), kansen en bedreigingen uit de maatschappij (B4), interne organisatie (C1) en investeren (D1).
  • Ook kritische succesfactoren, push en pull, distributiekanalen, de klantwaardepropositie, marktonderzoek en soorten marketing horen niet bij het centraal examen.
  • Reeksen, schenken en erven, SWOT, true pricing, obligatiekoersen, cashflow, verschillenanalyse, EBITDA en het hefboomeffect zijn vwo-stof, geen havo-stof.

Bedrijfseconomie vwo

  • Nieuw in de syllabus: true pricing, de 4 C's en de vergelijking tussen vraaggerichte en aanbodgerichte marketing.
  • Ook nieuw: vrij en niet-vrij opneembaar sparen, en het verschil tussen winst en cashflow met de invloed van afschrijvingsperiode en waardering.
  • Geschrapt zijn onder meer opties en termijncontracten, de netto contante waarde, het DuPontschema, causation en effectuation, Porter en transfer pricing.

In de Opmaat-werkboeken voor het centraal examen 2027 is elke regel uit de syllabus gekoppeld aan een paragraaf. Je vindt ze per vak: wiskunde, natuurkunde, scheikunde, biologie, aardrijkskunde, geschiedenis, economie, bedrijfseconomie.

Samengesteld door de redactie van Opmaat op basis van de syllabi centraal examen 2027 van het CvTE. Raadpleeg voor de officiële tekst altijd examenblad.nl.

ToegevoegdBekijk winkelwagen