TipOefen je met examens van vóór 2027, controleer dan of het onderwerp nog in de syllabus 2027 staat. De syllabi staan op examenblad.nl; wijzigingen ten opzichte van vorig jaar zijn daar geel gemarkeerd.
Wiskunde
Wiskunde vmbo gt
- Statistiek (WI/K/7) hoort bij het schoolexamen, niet bij het centraal examen.
- Het CE vraagt veel werken met formules (WI/K/4.4 tot en met 4.6): terugrekenen, gelijkwaardige formules, een uitdrukking invullen en som- en verschilverbanden.
- Nieuw in de toelichting: hoogtelijnenkaarten, hellingshoek en koershoek, kijklijnen en schaduwen, en aangeven welke waarden zinvol zijn.
- Voor 2027 geldt nog dit examenprogramma; vanaf het examen 2029 komt er een nieuw programma.
Wiskunde A havo
- Telproblemen (B3), het domein D Verandering en statistiek met ICT (E5) zijn op havo schoolexamenstof.
- Subdomein C1 Tabellen is uitgebreid: tabellen opstellen uit andere tabellen, grafieken of tekst, en tabellen vergelijken.
- C2 vraagt ook een globale schets zonder ICT, gebieden tussen grafieken en een maximum of minimum van een formule.
- In domein E: data omrekenen met de gevolgen voor centrum en spreiding (E2.5) en steekproefomvang met een gegeven berekeningswijze (E3.3).
Wiskunde B havo
- Examenstof is ook: de somfunctie, x uitdrukken in y bij een samengestelde functie, schaalvergroting en het aantal gemeenschappelijke punten van lijn en cirkel.
- Differentiëren is beperkt tot machtsfuncties, de som- en verschilregel en de kettingregel met een lineaire binnenfunctie; product- en quotiëntregel horen er niet bij.
- Goniometrie gaat alleen over sin en cos, met vergelijkingen van het type f(x) = c op een interval.
- Integreren, limieten, vectoren en goniometrische ongelijkheden horen niet bij havo; ongelijkheden met een samengestelde functie wel.
Wiskunde A vwo
- Bij transformaties gebruikt de syllabus de termen verschuiven en herschalen, in plaats van translatie en vermenigvuldigen ten opzichte van een as.
- De afgeleide van sin(x) hoort niet bij de examenstof; de sinusfunctie zelf wel.
- Subdomein C2 vraagt ook functies combineren (som, verschil, product, quotiënt, samenstelling), lineair interpoleren en kwalitatief redeneren met meer variabelen.
Wiskunde B vwo
- Subdomein E1 (meetkundige vaardigheden) hoort bij het CE én verplicht bij het SE; de keuzeonderwerpen (F) alleen bij het SE.
- Examenstof is ook: goniometrische ongelijkheden, ongelijkheden met een samengestelde functie, de integraalfunctie, raaklijnen vanuit een punt buiten de cirkel en het verband tussen transformatie en substitutie.
- Zwaartepunten staan in de syllabus: het eindpunt van de plaatsvector die het gewogen gemiddelde is van de plaatsvectoren.
- Toenamediagrammen staan niet in de syllabus wiskunde B vwo.
Natuurkunde
Natuurkunde havo
- Havo heeft materialen (D), zonnestelsel en heelal (E1) en gebruik van elektriciteit (G1), maar niet velden, quantumwereld en straling en materie.
- Halveringstijd en -dikte alleen met een geheel aantal halveringen; alleen β⁻-verval; MRI en PET horen niet bij havo.
- Spanning en rek (elasticiteitsmodulus) en gravitatie-energie staan niet in de syllabus.
Natuurkunde vwo
- Quantumwereld (F1) is volledig vernieuwd: enkelspleet en tralie, fotonen één voor één, welke-weg-informatie, Pauli en spin, bandenmodel, zonnecel, LDR en NTC.
- Het foto-elektrisch effect en de algemene onbepaaldheidsrelatie Δx·Δp staan niet meer in de syllabus.
- Domein H (natuurwetten en modellen) vraagt overzicht over alle CE-stof: universaliteit, orde van grootte, behoudswetten, de kwadratenwet en modellen met hun grenzen.
- Kernfusie en de beeldvormingstechnieken hoeven niet wendbaar te worden toegepast.
Scheikunde
NaSk 2 vmbo gt
- Voor het CE tellen K/3, K/5, K/7, K/10, K/11, V/1, V/2 en V/4; de wijzigingen ten opzichte van 2026 zijn geel gemarkeerd in de syllabus.
- Het verband tussen pH en concentratie is kwalitatief: meer H⁺ geeft een lagere pH.
- Fenolftaleïne wordt volgens de syllabus paars in een basische oplossing.
Scheikunde havo
- De syllabus is ingedeeld in sferen (Materie, Reacties, Rekenen & Analyse, Technologie & Duurzaamheid, Chemie van het leven) in plaats van domeinen.
- De sfeer Materie vraagt veel over materialen (M4-M7), zoals geleiding, corrosie en materiaalkeuze; R4 vraagt ook verwerking zoals spuitgieten en extruderen.
- Nieuw of explicieter: covalentie, structuurisomerie, kraken, kwaliteit van energie, ADI, LD-50, GHS, smog, eutrofiëring, brandstofcel en de levenscyclus.
- Geen havo-stof: evenwichten, pH van zwakke zuren, dipool-dipoolbinding, lewisstructuren, secundaire en tertiaire eiwitstructuur en rekenen met gasvolume.
Scheikunde vwo
- De syllabus is ingedeeld in sferen (Materie, Reacties, Rekenen & Analyse, Technologie & Duurzaamheid, Leven) in plaats van domeinen.
- De sfeer Materie vraagt veel over materialen (M4-M6): geleiding, vervormbaarheid, corrosie, uv-gevoeligheid, waterbindend vermogen en afbreekbaarheid.
- Nieuw of explicieter: mesomerie, VSEPR, 1,2- en 1,4-additie, omestering, Ks en Kv, kwantitatieve chromatografie, membraantransport en de levenscyclus.
Biologie
Biologie vmbo gt
- Het CE (GT) toetst BI/K/3, 4, 6, 9, 11, 12 en 13 en BI/V/1, 2 en 4; bescherming en antistoffen (V/1) zijn voor GT examenstof.
- Schimmels en bacteriën, mens en omgeving, houding en beweging en bescherming (BI/K/5, 7, 8 en 10) horen bij het schoolexamen.
- Voor GT vraagt de syllabus extra details, zoals zetmeel- en kleurstofkorrels, halvemaanvormige kleppen, buis van Eustachius, accommoderen, drempelwaarde, tweelingen en overwinteren.
Biologie havo
- Eiwitsynthese (B1), waarneming (B7) en voortplanting (E3) horen bij het schoolexamen, net als onder meer DNA-replicatie, beweging, gedrag en biodiversiteit.
- De genetische code (codon, start- en stopcodon) hoort wel bij het centraal examen.
- De deelconcepten in de syllabus bepalen het niveau, zoals vitale capaciteit, glomerulus, slagvolume, lymfe, mestcel, multipele allelen, genenpool, exoten en biobrandstof.
Biologie vwo
- De syllabus biologie vwo 2027 is inhoudelijk gelijk aan die van 2026; het examen vraagt details zoals dissociatiecurven, de niereenheid, het lac-operon en populatiegenetica.
Aardrijkskunde
Aardrijkskunde vmbo gt
- Het CE gaat over drie thema's (weer en klimaat, water, bevolking en ruimte), elk met een Nederlands, een Europees en een buiten-Europees gebied.
- Vaardigheden worden getoetst in samenhang met de thema's: de vijf soorten vragen en de werkwijzen (dimensies, in- en uitzoomen) zijn examenstof.
- Nieuwe of aangescherpte begrippen: weerbericht schrijven met een schrijfkader, waterbalans, neerslagintensiteit, herinrichting, braindrain, hutong, megastad en gated communities.
Aardrijkskunde havo
- De havo-syllabus vraagt een centrumgebied naast een (semi-)perifeer gebied, en een volledig domein Brazilië met hulpbronnen, ecologische draagkracht, biobrandstoffen en waterkracht.
- Bij Wereld (B2) zijn exploitatie- en vestigingskolonie, de-industrialisatie, culturele diffusie, politieke migratie, afwenteling en culturele identiteit expliciet genoemd.
- Bij Rijn en Maas horen de Tweede Deltacommissie, verhoging van het IJsselmeerpeil, dijkringen en risicobenadering; stadsvernieuwing is uit de syllabus geschrapt.
- Op het centraal examen gebruik je geen atlas: de kaarten staan in een apart kaartenkatern.
Aardrijkskunde vwo
- Wereld (B1) vraagt drie periodes van mondialisering met hegemoniale staten en geopolitiek, en tijdruimtecompressie met absolute en relatieve ligging en afstandsverval.
- Examenstof zijn de wereldsteden New York, Washington en Los Angeles, met hun ruimtelijke geleding (CBD, edge city) en sociale polarisatie.
- Leefomgeving (E1) vraagt veel beleidsbegrippen, zoals Deltaprogramma, Basiskustlijn, watertoets en Omgevingswet; stadsvernieuwing is voor 2027 geschrapt.
- Bij Zuid-Amerika zijn onder meer vlakke subductie, voorlandbekken, hoogtezones, cliëntelisme, informal city, importsubstitutie en exportvalorisatie expliciet genoemd.
Geschiedenis
Geschiedenis vmbo gt
- De syllabus GT 2027 is inhoudelijk gelijk aan die van 2026: het CE toetst staatsinrichting, het historisch overzicht vanaf 1900 (met 1848-1914) en vaardigheden.
Geschiedenis havo
- Drie historische contexten: Het Britse Rijk 1585-1900, Duitsland in Europa 1918-1991 en Nederland 1948-2008, elk met leidende vragen en een beschrijvende tekst.
- Het centraal examen havo toetst alleen tijdvak 5 tot en met 10; prehistorie, oudheid en middeleeuwen horen bij het schoolexamen.
- Bij historisch denken vraagt havo het formuleren van vraagstellingen, niet van hypothesen.
- De wijzigingen voor 2027 zijn kleine tekstcorrecties in de context Nederland 1948-2008.
Geschiedenis vwo
- Vier historische contexten: Steden en burgers in de Lage Landen, Verlichting, China 1842-2001 en Duitsland in Europa 1918-1991, elk met drie leidende vragen.
- In de context China zijn zes kenmerkende aspecten (KA 31, 34, 36, 37, 38 en 44) aan een ander tijdvak gekoppeld.
- De wijzigingen voor 2027 zijn kleine tekstcorrecties, geen nieuwe stof.
Economie
Economie vmbo gt
- Het CE (GT) toetst EC/K/3 tot en met 7 en de verrijkingsstof EC/V/1, met onder meer staatsschuld, inkomensverschillen, inflatie, marktvormen en de sociale markteconomie.
- Examenstof is ook consumeren (behoeften, marketing, jonge kopers), geld en budget (leenvormen, reserveren, kilometerprijs) en arbeid en werkloosheid.
- Berekeningen met het schijventarief horen niet bij de examenstof.
Economie havo
- Het CE toetst de domeinen D tot en met I met de vaardigheden uit A; de domeinen B, C, J en K horen bij het schoolexamen.
- De syllabus vraagt onder meer arbeidsmarkt en werkloosheid, prijsdiscriminatie en duopolie, speltheorie na het gevangenendilemma en welvaartsmaatstaven als HDI en groen bbp.
- Wisselkoersen, de Gini-coëfficiënt, het boxenstelsel en de conjunctuurklok horen niet bij de havo-syllabus; beleggen en het principaal-agentprobleem zijn vwo-stof.
- Een deel van de marktstof wordt alleen in woorden en grafieken getoetst: rekenen met afgeleiden (MO = TO') en kruislingse elasticiteit hoort er niet bij.
Economie vwo
- Het IS-MB-GA-model (I4) is examenstof: keynesiaans kruis, multiplier, IS-, MB- en GA-curve, output gap en de economische scholen.
- Het model met geaggregeerde vraag en aanbod tegen het prijspeil staat sinds de herziening van domein H en I niet meer in de syllabus.
- Domein H en I vragen ook arbeidsmarkt en werkloosheid, productiefunctie en instituties, geldschepping, bankrun, depositogarantie, het trilemma en de EMU.
- Bij speltheorie horen zelfbinding, sociale normen, reputatie, geloofwaardige dreiging en binding tegenover flexibiliteit bij de examenstof.
Bedrijfseconomie
Bedrijfseconomie havo
- Geschrapt of naar het schoolexamen: causation en effectuation (B2), kansen en bedreigingen uit de maatschappij (B4), interne organisatie (C1) en investeren (D1).
- Ook kritische succesfactoren, push en pull, distributiekanalen, de klantwaardepropositie, marktonderzoek en soorten marketing horen niet bij het centraal examen.
- Reeksen, schenken en erven, SWOT, true pricing, obligatiekoersen, cashflow, verschillenanalyse, EBITDA en het hefboomeffect zijn vwo-stof, geen havo-stof.
Bedrijfseconomie vwo
- Nieuw in de syllabus: true pricing, de 4 C's en de vergelijking tussen vraaggerichte en aanbodgerichte marketing.
- Ook nieuw: vrij en niet-vrij opneembaar sparen, en het verschil tussen winst en cashflow met de invloed van afschrijvingsperiode en waardering.
- Geschrapt zijn onder meer opties en termijncontracten, de netto contante waarde, het DuPontschema, causation en effectuation, Porter en transfer pricing.
In de Opmaat-werkboeken voor het centraal examen 2027 is elke regel uit de syllabus gekoppeld aan een paragraaf. Je vindt ze per vak: wiskunde, natuurkunde, scheikunde, biologie, aardrijkskunde, geschiedenis, economie, bedrijfseconomie.
Samengesteld door de redactie van Opmaat op basis van de syllabi centraal examen 2027 van het CvTE. Raadpleeg voor de officiële tekst altijd examenblad.nl.
